Woongerichte oplossingen voor mensen die dak- en thuisloos zijn

Alle Europese lidstaten en dus ook België toonden met het ondertekenen van de Verklaring van Lissabon de ambitie om dak- en thuisloosheid te beëindigen tegen 2030. Het voorzien van huisvesting voor mensen die dak- en thuisloos zijn, is één van de strategieën die toen naar voren geschoven werden.

Deze pagina gaat dieper in op het belang van huisvesting en op de nood aan woongerichte oplossingen voor mensen die dak- en thuisloos zijn. Daarnaast delen we inspirerende praktijken voor organisaties en beleidsmakers die hiermee aan de slag willen.

Dit stuk kwam tot stand met hulp van de expertengroep 'wonen & dak- en thuisloosheid' van de Centra voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) en de bovenlokale netwerken dak- en thuisloosheid. Net zoals de artikels over preventie van uithuiszetting en bovenlokale samenwerking maakt het deel uit van een reeks kennisartikels over strategieën om dak- en thuisloosheid te voorkomen en te bestrijden.

Waarom wonen zo belangrijk is

Menswaardig wonen is een grondrecht. Iedereen heeft recht op een woning van goede kwaliteit, in een behoorlijke woonomgeving, tegen een betaalbare prijs en met woonzekerheid. Beschikken over een kwalitatieve, betaalbare woonst is bovendien een voorwaarde om vooruitgang te kunnen boeken op andere levensdomeinen. Onderzoek toont aan dat:

• wie in een slechte woning woont een grotere kans heeft om langdurig ziek te zijn (bron: advies van de Vlaamse Woonraad),
• woononzekerheid heel wat psychische problemen met zich meebrengt (bron: rapport Wonen in Vlaanderen van de SERV),
• kwaliteitsvol wonen een grote impact heeft op de onderwijs- en ontwikkelingskansen van kinderen (bron: open brief van de Woonzaak).

Het Netwerk Tegen Armoede verzamelde getuigenissen van mensen in precaire woonsituaties in het dossier Wonen in onzekerheid.

Door mensen die dak- en thuisloos zijn een woning te bieden, geef je hen niet enkel een dak boven het hoofd, maar ook rust en zekerheid. Dit zijn essentiële randvoorwaarden om doordachte beslissingen te kunnen nemen en de toekomst vorm te geven. Bovendien toont onderzoek aan dat het voorzien van huisvesting goedkoper is voor de samenleving dan omgaan met de gevolgen van een leven op straat (bron: artikel over de kosten van dakloosheid op Sociaal.Net).

ETHOS-typologie

We gebruiken de Ethos typologie om af te bakenen wat we bedoelen met 'wonen' en 'woonoplossingen' voor 'dak-en thuislozen'. De Ethos typologie gaat er van uit dat iemand thuisloos is wanneer iemand niet beschikt over:

• een adequate woonruimte exclusief voor zichzelf en diens gezin (het fysieke domein), 
• de mogelijkheid tot privacy en sociale relaties (het sociale domein), 
• een wettelijke aansprakelijkheid op deze ruimte (het wettelijke domein).

Het gaat dus zowel over mensen die dakloos of thuisloos zijn, als over mensen die onzekere of onvoldoende huisvesting hebben.

Waarom woongerichte oplossingen nodig zijn

Als er voldoende betaalbare kwalitatieve woningen beschikbaar zouden zijn, zou de nood aan woonoplossingen voor mensen die dak- en thuisloos veel kleiner zijn. We weten echter dat betaalbare private huurwoningen schaars en vaak van ondermaatse kwaliteit zijn en dat het aanbod aan sociale woningen ontoereikend is (bronnen: eerste resultaten van de Woonsurvey 2023 en onderzoek van het Vlaams Huurdersplatform). Onderstaande praktijken kunnen niet los gezien worden van de algemene nood aan meer betaalbare, kwalitatieve huisvesting. Dit overzicht is dan ook onvolledig zonder in eerste instantie te pleiten voor meer sociale woningen.

Sociale huisvesting biedt niet alleen woningen voor mensen die nu dak- en thuisloos zijn, maar voorkomt ook dak- en thuisloosheid in de toekomst. Sociale woningen vormen immers een vangnet voor mensen die hun woonst verliezen of een oplossing voor mensen die uitstromen uit een instelling of een tijdelijke woonvorm. Een groot aanbod aan sociale huisvesting vergemakkelijkt bovendien de implementatie van woongerichte oplossingen voor specifieke doelgroepen, zoals bijvoorbeeld Housing First. Het verklaart ook deels het succes van deze methodiek in landen als Finland en steden als Wenen (bronnen: artikel over Housing First in Finland op Sociaal.Net en het artikel over het woonbeleid in Wenen in SamPol).

Wat doet SAM?

SAM verzamelt en deelt praktijken die inspirerend kunnen zijn voor beleid en praktijk. We brengen praktijkwerkers samen en organiseren activiteiten en vormingen voor sociale professionals die werken aan woongerichte oplossingen voor dak- en thuislozen.