Vrijheidsbeperkende maatregelen
Waarover gaat het?
‘Vrijheidsbeperkende maatregelen’ (VBM) zijn alle maatregelen (met inbegrip van de maatregelen afzondering en fixatie) die een beperking van keuzevrijheid en/of de bewegingsvrijheid en/of contact met de buitenwereld van de zorggebruiker inhouden.
Niemand wordt graag in zijn vrijheid beperkt, en geen voorziening past graag vrijheidsbeperkende maatregelen toe.
Het principiële uitgangspunt is dan ook ‘Nee, tenzij’: tenzij het in het belang van de cliënt zelf is, van andere cliënten of van de medewerkers.
Als vrijheidsbeperkende maatregelen toch worden toegepast, is het van het grootste belang voor alle betrokkenen dat het bewust en correct gebeurt.
Wat doet SAM rond vrijheidsbeperkende maatregelen?
Momenteel biedt SAM ondersteuning aan het Vlaams Platform VBM, ontwikkelt het publicaties rond dit thema en nam het deel aan het project Omgaan met VBM.
1. Het Vlaams Platform VBM
Het Vlaams Platform Vrijheidsbeperkende Maatregelen is een community of practice van professionals uit VAPH-voorzieningen, geestelijke gezondheidszorg, revalidatiecentra, onderwijs… SAM ondersteunt dit platform. Lees meer.
2. Publicaties
Bewuster omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen is een reflectie-instrument, ontwikkeld door SAM in samenwerking met het Vlaams Platform VBM. Denk samen met je collega’s gestructureerd na over vrijheidsbeperkende maatregelen in je organisatie. Je vindt in deze brochure houvast om het resultaat van je denkproces te vertalen naar afspraken en procedures in je organisatie.
Aan de slag met signaleringsplannen is een tool die ontwikkeld is door SAM in samenwerking met het Vlaams Platform VBM en organisaties uit verschillende sectoren: gemeenschapsinstellingen (GI), GGZ en gehandicaptenzorg. Een signaleringsplan is een individueel plan op maat van de zorggebruiker. Met een signaleringsplan detecteer en inventariseer je vroegtijdig de signalen van toenemende emotionele spanning bij de cliënt, en geef je ook aan hoe zorgverleners én de cliënt zelf daar het best op kunnen reageren. Zo kan je escalatie of crisis beter voorkomen.
In deze tool vind je concrete tips voor de implementatie van het werken met signaleringsplannen in je organisatie, maar ook voor het opstellen en gebruiken van individuele signaleringsplannen.
3. Het project 'Omgaan met VBM'
SAM, Psyche en Icoba startte in 2023 het project Omgaan met VBM. Het project vond plaats in opdracht van het Departement Zorg in samenwerking met het agentschap Opgroeien en het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH en liep tot eind juni 2026. De website van het project is nog te bezoeken tot eind 2026.
Vanaf 2027 zullen de drie partners de door het project ontwikkelde materialen opnemen in hun eigen websites.
Het project ‘Omgaan met VBM’ richtte zich op de brede residentiële jeugdhulp en de residentiële geestelijke gezondheidszorg. Deze sectoren werden ondersteund in het voorkomen van en kwaliteitsvol omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen om een humane zorg te verstrekken. De richtlijnen over de preventie en toepassing van afzondering en fixatie boden hierbij de toetssteen.
