Wat zijn de verschillende stappen van minnelijke schuldbemiddeling?
Het minnelijk traject doorloopt doorgaans deze fasen:
- Aanmelding en intake
- Overeenkomst tussen schuldbemiddelaar en schuldenaar
- Brede analyse van de situatie van de schuldenaar
- Budgetplan en sociale rechten
- Inventariseren van de schulden en nagaan van de wettelijkheid ervan
- Onderhandeling met schuldeisers
- Uitvoering, opvolging en wijzigingen
Aanmelding en intake
De schuldenaar meldt zich aan bij een minnelijke schuldbemiddelaar. Die maakt een eerste analyse van de financiële situatie en levensomstandigheden van de schuldenaar.
Ze bekijken of minnelijke schuldbemiddeling een oplossing kan zijn voor de betalingsproblemen. Ze bespreken ook eventuele alternatieven.
De schuldenaar krijgt informatie over het kader en de beperkingen van de minnelijke schuldbemiddeling en over de rechten en plichten van elke partij.
Als de schuldenaar en de schuldbemiddelaar een minnelijke schuldbemiddeling gepast vinden en akkoord gaan om dit traject samen te doorlopen, gaan ze over tot de volgende stap.
Overeenkomst tussen de schuldbemiddelaar en de schuldenaar
Bij aanvang van het traject tekenen schuldenaar en schuldbemiddelaar een overeenkomst met de wederzijdse rechten en verplichtingen. Die overeenkomst bevat minstens:
- elk belangenconflict dat op het ogenblik van de ondertekening van de overeenkomst bestaat ten aanzien van de schuldenaar, en de verklaring dat dit de onafhankelijkheid van de schuldbemiddelaar niet in het gedrang brengt
- de omvang van het mandaat van de minnelijke schuldbemiddelaar
- het doel en de grenzen van de minnelijke schuldbemiddeling
- de rechten en plichten van de minnelijke schuldbemiddelaar en de schuldenaar
- de beschikbare procedures voor klachtenafhandeling van de schuldenaar tegen de schuldbemiddelaar, de bevoegde instanties die er kennis van nemen en de te respecteren formaliteiten en termijnen
- de beginselen en regels die van toepassing zijn op de verwerking en overdracht van persoonsgegevens
- indien van toepassing, de kosten en honoraria die worden aangerekend
- de vereiste van voorafgaande toestemming van de schuldenaar tot bepaalde stappen die de schuldbemiddelaar in het kader van zijn opdracht onderneemt
Bij KB kan een modelovereenkomst hiervoor worden bepaald. Die is er vandaag nog niet. Meer informatie hierover lees je hier.
Brede analyse van de situatie van de schuldenaar
De minnelijke schuldbemiddelaar neemt kennis van de familiale, financiële, juridische en sociale situatie van de schuldenaar.
Hij heeft best ook aandacht voor de oorzaken van de betalingsproblemen en maakt een inschatting van wat eventueel flankerend nodig is op vlak van bijstand, hulpverlening of administratieve stappen om de schuldbemiddeling de grootste slaagkans te geven.
Budgetplan en sociale rechten
Na inventaris van de inkomsten en de lopende uitgaven stellen de schuldbemiddelaar en de schuldenaar het budget vast dat nodig is om de schuldenaar, zijn echtgenoot en/of elke persoon die met hem samenwoont een menswaardig bestaan te garanderen.
Dat budget stemt overeen met de werkelijke behoeften van de schuldenaar en zijn echtgenoot en/of elke persoon die met hem samenwoont, eventuele kinderen in het bijzonder.
De schuldbemiddelaar zorgt ervoor dat de schuldenaar op de hoogte is van de sociale rechten waarvoor hij in aanmerking komt. Hij informeert en adviseert de schuldenaar over de stappen die hij moet ondernemen om van deze rechten te kunnen genieten. Zorgt de uitputting van deze rechten voor een groter inkomen of lagere uitgaven, dan houden ze daar natuurlijk rekening mee om het budget en de schuldaflossingscapaciteit te bepalen.
Inventariseren van de schulden en nagaan van de wettelijkheid ervan
Inventarisatie
De schuldbemiddelaar inventariseert de schulden van de schuldenaar. Met toestemming van de schuldenaar, kan hij de schuldeisers om een bijgewerkte staat van hun schuldvorderingen vragen, vergezeld van bewijsstukken.
Wanneer hij contact opneemt met de schuldeisers zorgt de minnelijke schuldbemiddelaar ervoor dat de rechten van de schuldenaar gevrijwaard blijven (bv. schulderkenning voorkomen van een verjaarde schuld).
Controle
De schuldbemiddelaar controleert de wettigheid van de gevorderde bedragen.
Zijn er gronden tot betwisting? Dan informeert de minnelijke schuldbemiddelaar de schuldenaar daarover. Die kan dan zelf contact opnemen met de schuldeisers om de redenen van de betwisting uit te leggen of de minnelijke schuldbemiddelaar hiervoor inroepen. Als de schuldeiser de betwisting niet aanvaardt, informeert de minnelijke schuldbemiddelaar de schuldenaar over de minnelijke of gerechtelijke stappen die nog kunnen worden ondernomen.
Onderhandeling met schuldeisers
Rekening houdend met het vastgelegde budgetplan en de geïnventariseerde en gecontroleerde schulden, probeert de minnelijke schuldbemiddelaar betalingsregelingen te treffen met de schuldeisers. Dit gebeurt altijd na overleg met en met toestemming van de schuldenaar.
De betalingsregelingen bestaan uit afbetaalvoorstellen. Dit zijn realistische voorstellen, na zorgvuldig en nauwgezet onderzoek van de situatie van de schuldenaar. De minnelijke schuldbemiddelaar zal hierbij meestal het principe van gelijkheid van schuldeisers respecteren (pondspondgewijze verdeling van de berekende schuldaflossingscapaciteit) maar kan ook:
- voorrang geven aan de betaling van schulden gerelateerd aan het behouden van de menselijke waardigheid
- voorzien in een snellere afbetaling van kleine bedragen
- voorzien in hogere maandelijkse betalingen voor bepaalde schuldeisers
- kwijtscheldingen vragen
- een tijdelijk uitstel van betaling vragen, met het oog op het formuleren van afbetaalvoorstellen op een later tijdstip
De schuldeisers zijn vrij om de afbetaalvoorstellen te aanvaarden of te weigeren. Ze kunnen ook tegenvoorstellen doen. De schuldeisers behouden het recht om eenzijdig, zonder opgave van redenen, een aanvaard voorstel op te zeggen.
Als de minnelijke onderhandelingen mislukken en de schuldbemiddelaar oordeelt dat de minnelijke schuldbemiddeling waarschijnlijk niet zal leiden tot het herstel van de financiële situatie van de schuldenaar in menswaardige levensomstandigheden, informeert hij de schuldenaar over alternatieve oplossingen voor minnelijke schuldbemiddeling. Hij legt ook de voorwaarden uit voor de toepassing ervan en de concrete gevolgen voor zijn rechten en verplichtingen.
Uitvoering, opvolging en wijzigingen
Uitvoering
Zijn er afspraken gemaakt over de terugbetaling van de schulden, dan voert de schuldenaar die uit. Hij kan de schuldbemiddelaar vragen om hem daarin bij te staan, bijvoorbeeld door budgetbeheer.
Opvolging
De schuldbemiddelaar plant regelmatig ontmoetingen met de schuldenaar om elk aspect van het traject op te volgen:
- hoe evolueert de situatie van de schuldenaar?
- gebeuren de uitgaven volgens het opgestelde budgetplan?
- hoe staat het met de uitvoering van de aangegane overeenkomsten?
Wijziging
Wijzigt de budgetsituatie van de schuldenaar, dan doet de minnelijke schuldbemiddelaar indien nodig een voorstel om ook de overeengekomen aflossingsvoorwaarden te wijzigen. Dat gebeurt in overleg met de schuldenaar en met diens instemming.
Als de nieuwe minnelijke onderhandelingen mislukken of als de minnelijke schuldbemiddelaar van oordeel is dat de minnelijke schuldbemiddeling waarschijnlijk niet of niet langer zal leiden tot het herstel van de financiële situatie van de schuldenaar in menswaardige levensomstandigheden, informeert hij de schuldenaar over alternatieve oplossingen voor minnelijke schuldbemiddeling. Hij legt ook de voorwaarden uit voor de toepassing ervan en de concrete gevolgen voor zijn rechten en verplichtingen.