SAM-collega Neil Paterson was aan het woord op de uitreiking van de prijs armoede uitsluiten Welzijnszorg 2026
Armoede en detentie
Neil belichtte er hoe armoede en detentie sterk met elkaar verweven zijn. Veel mensen die in de gevangenis terechtkomen, bevinden zich al vóór hun opsluiting in een kwetsbare socio-economische situatie. Een laag opleidingsniveau, een instabiele arbeidsloopbaan, schulden, psychische problemen en een precaire woonsituatie komen disproportioneel vaak voor bij personen in detentie. Onderzoek toont bovendien aan dat deze factoren niet alleen samenhangen met een verhoogde kans op criminaliteit, maar ook met een grotere kans op voorlopige hechtenis en langdurige sociale uitsluiting.
Schulden in de gevangenis
De gevangenis versterkt deze bestaande kwetsbaarheden vaak verder en werkt daardoor als een katalysator voor armoede. Een belangrijk thema daarbij is schulden. Veel gedetineerden starten hun detentie al met financiële problemen, maar tijdens de opsluiting lopen de schulden vaak verder op door gerechtskosten, boetes, schadevergoedingen, huurachterstal en andere openstaande betalingen. Daarnaast ontstaan ook informele schulden tegenover familie of vrienden. Schulden blijven vaak nog jarenlang doorwegen na vrijlating en kunnen re-integratie ernstig bemoeilijken. Ze hebben niet alleen een praktische impact, maar ook een psychologische: een gebrek aan toekomstperspectief en financiële stabiliteit verhoogt het risico op herval.
Gebrek aan inkomen en sociale rechten
Ook arbeid en inkomen vormen een structureel probleem. Tijdens de detentie verliezen mensen doorgaans hun inkomen uit werk, terwijl het leven in de gevangenis niet kosteloos is. Gevangenisarbeid biedt slechts gedeeltelijk een oplossing: er is onvoldoende werk beschikbaar, de verloning ligt erg laag en het werk valt niet onder de gewone arbeids- en socialezekerheidswetgeving. Gedetineerden bouwen hierdoor geen sociale rechten op en hebben bij werkloosheid, ziekte of arbeidsongeval nauwelijks bescherming. Dit heeft belangrijke gevolgen voor hun financiële situatie én hun kansen op een succesvolle re-integratie.
Moeilijke zoektocht naar een woonst
Daarnaast is huisvesting een grote uitdaging. Veel gedetineerden verliezen tijdens hun opsluiting hun woning door financiële of relationele problemen. Vanuit de gevangenis een nieuwe woning zoeken is bijzonder moeilijk door het tekort aan betaalbare woningen, administratieve drempels en de onzekerheid over de vrijlatingsdatum. Een stabiele woonst is nochtans cruciaal om opnieuw aansluiting te vinden bij de samenleving.
Aanbevelingen voor het beleid
Tot slot formuleert Neil verschillende beleidsaanbevelingen. Er is nood aan geïntegreerde schuldhulp tijdens en na detentie, meer aandacht voor stabiele huisvesting, een sterker sociaal statuut voor gevangenisarbeid en een eerlijkere aanpak van schuldinning. Daarnaast is een toegankelijk en toereikend hulp- en dienstverleningsaanbod essentieel om de structurele oorzaken van armoede bij personen in detentie aan te pakken en recidive te voorkomen.