Pilootproject bij Stad Antwerpen toont positieve impact
Mensen met schulden ‘zomaar’ geld geven, heeft dat zin? De dienst Budget en Schulden van Stad Antwerpen ging aan de slag met een pilootproject schuldsanering bij een vijftigtal gezinnen. Het impactonderzoek toont aan: schuldsanering wérkt.
Het project liep van januari 2022 tot december 2023. De dienst kreeg daarvoor extra middelen van het stadsbestuur. We vroegen Jorn Dobbelaere, consulent bij de dienst Budget en Schulden, om ons het project toe te lichten.
Kan je vertellen wat de aanleiding was voor het project schuldsanering voor de cliënten van jullie dienst?
In de nasleep van corona stelde het kabinet Sociale Zaken van de Stad Antwerpen ons de vraag: kunnen we met die middelen vanuit een sociale insteek op een of andere manier schulden overnemen van mensen?
Een mooi voorstel. Hoe reageerden jullie? Wat doe je met zo’n aanbod?
Bij de dienst Budget en Schulden zijn we beginnen nadenken over de voor- en nadelen van het voorstel. Als we dit wilden lanceren, zouden we er ook een begeleidingstraject aan koppelen. Als je de schuld gewoon gaat wegnemen, dan heeft dat niet altijd een positief langetermijneffect.
Dus onze bedenking was: als er achterliggende oorzaken zijn van schulden en je geeft gewoon geld, werk je dan de oorzaak wel weg? Onze doelgroep bevindt zich vaak in een onstabiele multiprobleemsituatie. Extra begeleiding is dan niet overbodig.
We zijn uiteindelijk tot drie trajecten gekomen:
- Een saneringsbudget van 1800 euro verspreid over één jaar met een maandelijks bedrag van 150 euro.
- Al dan niet gecombineerd met een saneringskrediet van 1800 euro om schuldeisers te kunnen betalen en achteraf het bedrag af te lossen.
- Als blijkt dat het saneringsbudget en -krediet onvoldoende effect heeft teweeggebracht, kan er overgeschakeld worden op een bedrag van 3600 euro voor schuldovername. Een overname om in één keer hoge schulden te vereffenen, zonder dat daarvoor een terugbetaling wordt opgestart.
Concreet betekent dit dat mensen in bepaalde situaties een besteedbaar budget van 7200 euro kunnen gebruiken. Dat is best wel wat, als je weet dat het totaalbedrag van de meeste schulden tussen de 5000 en de 10.000 euro schommelt. Het project creëert zo een buffer en zorgt ervoor dat je dossier sneller afgerond kan worden.
In principe mag de cliënt met die maandelijkse 150 euro doen wat hij wil. De maatschappelijk werker gaat hierover met hem of haar in gesprek en kan verschillende opties geven. Bijvoorbeeld: 50 euro leefgeld en de overige 100 euro gebruiken voor andere dingen. We hebben bijvoorbeeld iemand gehad die dat geld spaarde omdat ze een goede koelkast wou kopen.
Wat na de periode van één jaar? Merkten jullie verandering in de dossiers?
Je geeft veel vertrouwen aan mensen, want zij maken zelf een keuze. Dat vraagt meer begeleiding bij de start, maar je krijgt een duidelijk terugverdieneffect op termijn. De maatschappelijk werkers moeten minder brandjes blussen, minder afbetaalplannen afspreken die uiteindelijk niet gevolgd kunnen worden.
De 150 euro verhoogt het inkomen voor één jaar, eventueel gecombineerd met het verstrekken van een krediet van 1800 euro. Als we zien dat mensen er echt niet uit raken, dan kunnen we als laatste stap de schulden tot 3600 euro overnemen. Dat heeft in de meeste gevallen wel gewerkt.
Soms moesten we toch nog naar collectieve schuldenregeling doorverwijzen omdat de situatie niet gestabiliseerd was geraakt. Je hebt dan tijdens de schuldsanering wel de collectieve schuldenregeling kunnen voorbereiden door in de loop van het jaar kleine schuldeisers af te betalen, zodat enkel de grote schuldeisers overblijven in de collectieve schuldenregeling.
Momenteel zijn er opnieuw veertien trajecten lopende. Er wordt ons gevraagd om ook de langetermijnmonitoring bij te houden: dat geeft ons inzichten in de impact van de begeleiding. De indicatoren die we opvolgen zijn: de startdatum van het dossier, wanneer schuldsanering wordt opgestart, wanneer we welke steun geven, het inkomen, het activeringstraject, de hoogte van de schuldenlast bij de start, na één jaar schuldsanering en na afloop van begeleiding.
Wat wil je nog meegeven aan andere lokale besturen?
Het onderzoek bevestigt dat schuldsanering werkt (zie kadertekst). Dat vind ik mooi. Want er heerst nog vaak het idee dat je mensen met schulden ‘niet zomaar geld mag geven, ze verdienen dat niet’. Terwijl het onderzoek nu eigenlijk het tegendeel aantoont. Als je geld geeft, in combinatie met begeleiding, dan heeft dat een positief effect. Het is de combinatie van extra financiële ademruimte en goede begeleiding die maakt dat het project werkt.
Wat levert het op? De resultaten uit het impactonderzoek
- Hulpverleners zagen cliënten zelfredzamer worden. Ze kregen minder hulpvragen, zoals brandjes blussen bij nieuwe kleine schulden.
- Mensen gaven aan dat hun financiële situatie beter onder controle was, dat hun welzijn verbeterde en dat ze nu beter om kunnen gaan met onverwachte gebeurtenissen.
- Gezinnen in begeleiding hadden minder zware schulden. Jorn Dobbelaere: “Logisch, anders doen we onze job niet goed. Maar de schuldafbouw gaat sneller door het project.”
Cliënten vertonen sneller gezond financieel gedrag. Dat heeft ook te maken met de rust die het project creëert. De onderzoekers merkten een verbetering van het welzijn. Ze zagen minder stress en meer mentale bandbreedte.
Meer lezen
Download het rapport van het Impactonderzoek project schuldsanering Stad Antwerpen.
Lees ons artikel uit 2022 over het Antwerps project schuldsanering: De kracht van een toekomstperspectief is niet te onderschatten
