In aanloop naar de verkiezingen van 2024 koos SAM ervoor om geen uitgebreid memorandum op te stellen, omdat belangrijke hervormingen nog in de pijplijn zaten. Onze inschatting bleek correct: vlak vóór en na de verkiezingen werden diverse wetswijzigingen doorgevoerd, waaronder:
-
Opname van minnelijke schuldbemiddeling in boek XIX het Wetboek Economisch Recht (WER).
-
Hervormingen in het beslag- en procesrecht.
-
Een nieuwe regeling voor het wettelijk tarief van gerechtsdeurwaarders.
Ondanks deze wijzigingen blijft er werk aan de winkel. Daarom hebben we een nota opgesteld met prioriteiten voor de federale regering voor de legislatuur 2024-2029. Onze focus ligt op het evalueren, bijsturen en beter afstemmen van de bestaande en nieuwe regelingen, zonder nieuwe 'tussenoplossingen' te introduceren die bestaande evenwichten verstoren.
Prioriteit 1: Hervorming van de collectieve schuldenregeling
Hoewel het vorige federale regeerakkoord voorzag in een evaluatie en bijsturing van de collectieve schuldenregeling, is dit niet uitgevoerd. Het digitaal platform JustRestart werd wel gelanceerd, maar dit gebeurde ondanks dat het nog niet volledig operationeel was en tot op vandaag gebreken vertoont.
Onze prioriteiten:
-
Verkorting van de maximumtermijn van 7 jaar naar een kortere periode, geïnspireerd door de hervorming in Nederland (waar de termijn van 3 jaar naar 18 maanden werd teruggebracht).
-
Betere wettelijke omkadering voor leefgeld: Creëer duidelijke wetgeving over het bepalen van leefgeld, gekoppeld aan een definitie van een menswaardig bestaan dat actieve deelname aan de samenleving mogelijk maakt.
-
Toegankelijkere geschillenbeslechting: Maak het eenvoudiger om geschillen tussen schuldenaar en schuldbemiddelaar op te lossen, zonder dat dit automatisch leidt tot herroeping, stopzetting of herziening van de regeling.
-
Versoepeling van de totale kwijtschelding: Introduceer soepelere kwijtscheldingsmogelijkheden wanneer de schulden niet (of amper) kunnen worden terugbetaald. Dit kan beter worden ingeschat bij een kortere maximumtermijn.
-
Optimalisatie van JustRestart: Verbeter het platform met bijzondere aandacht voor niet-professionele gebruikers.
Prioriteit 2: Evaluatie van nieuwe wetgeving
De hervormingen van 2023 en 2024 (zoals de opname van de minnelijke invordering van consumentenschulden in boek XIX WER, de hervorming van het beslagrecht en het nieuwe tariefsysteem voor gerechtsdeurwaarders) hebben belangrijke doelstellingen, waaronder transparantie en kostenbeheersing. Maar in de praktijk rijzen er vragen:
-
Worden de nieuwe regels consequent en coherent toegepast?
-
Zijn wanpraktijken verdwenen, of blijven deze bestaan ondanks de nieuwe regelgeving?
Onze prioriteiten:
-
Evaluatie van de minnelijke invordering van consumentenschulden: Voer een evaluatie uit binnen de twee jaar na inwerkingtreding, zoals voorzien in artikel 15 van de wet van 4 mei 2023.
-
Impactanalyse van gerechtelijke invorderingsregels en tariefsysteem: Onderzoek de effecten van deze wijzigingen, eventueel door het Prijzenobservatorium, dat eerder al een rapport opstelde over "De marktwerking van de sector van gerechtsdeurwaarders in België".
-
Evaluatie van de minnelijke schuldbemiddeling: Analyseer of deze regeling daadwerkelijk financiële problemen sneller en efficiënter kan oplossen zonder beroep op de rechter, en onderzoek hoe deze samenhangt met de hervorming van de collectieve schuldenregeling.
Prioriteit 3: Meer coherentie in wetgeving
De nieuwe regelingen bevatten hiaten en zijn niet altijd afgestemd op bestaande wetgeving of de praktijkervaring van schuldhulpverleners. Daarnaast stroken ze niet volledig met aanbevelingen uit eerdere studies en adviezen, zoals die van het Belgisch Netwerk Armoedebestrijding, het Observatoire du crédit et l’endettement en het Steunpunt voor Diensten Schuldbemiddeling van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Onze prioriteiten:
-
Registratie in het CBB: Maak het mogelijk voor minnelijke schuldbemiddelaars in boek XIX WER om een "bericht van minnelijke schuldbemiddeling" te registreren in het Centraal Bestand van Berichten.
-
Invorderingsmoratorium van 3 maanden: Introduceer een algemeen moratorium bij de start van een traject minnelijke schuldbemiddeling, geldig voor: Minnelijke invordering door ondernemingen en invorderaars, gerechtelijke invordering door gerechtsdeurwaarders en dwanginvordering door de overheid.
-
Medewerkingsplicht voor schuldeisers: Verplicht schuldeisers tijdens minnelijke schuldbemiddeling om bewijsstukken aan te leveren over het bestaan, de omvang en de wettelijkheid van de schulden.
-
Rechterlijke toetsing bij weigering van regelingen: Geef de rechter de bevoegdheid om onredelijke weigeringen te toetsen, met als stok achter de deur een mogelijke procedure om een dwangakkoord op te leggen.
-
Verbod op reclame: Voer een verbod in op reclame voor specifieke schuldbemiddelaars tijdens minnelijke en gerechtelijke invorderingen en verplicht neutrale, volledige informatie over alle oplossingen bij betalingsproblemen.
Prioriteit 4: Geen nieuwe tussenoplossingen
Nieuwe ‘tussenoplossingen’ verstoren de balans en het duidelijke verschil tussen minnelijke en gerechtelijke trajecten. Bovendien lijken dergelijke voorstellen vooral ingegeven door beroepsbelangen. Daarom herhalen wij onze oproep om deze initiatieven te vermijden en de pas hervormde regelingen eerst volledig te evalueren.
Onze prioriteiten:
-
Geen procedure voor de invordering van onbetwiste consumentenschulden (de zgn. IOS b2c): behoud het verschil tussen minnelijke en gerechtelijke invordering en een normale procedure voor de rechter als een private schuldeiser de overstap wil maken.
-
Geen collectieve schuldenregeling light (de zgn. procedures schuldafbouw/schuldsanering/schuldcoaching/schuldcentralisatie): behoud het verschil tussen minnelijke schuldbemiddeling waar in principe geen rechter tussenkomt en de procedure collectieve schuldenregeling na toelating door de arbeidsrechtbank.
Met deze prioriteiten streven we naar een coherenter, efficiënter en rechtvaardiger systeem voor schuldbemiddeling en schuldinvordering, dat beter aansluit bij de noden van mensen in een kwetsbare financiële situatie.
Lees ook: Uitvoering van het federaal regeerakkoord en de bestrijding van schuldoverlast
