De cahiers ‘Politiserend handelen’
Op dinsdag 27 januari 2026 lanceerde SAM, steunpunt Mens en Samenleving 4 kersverse cahiers ‘Politiserend handelen’. De cahiers werden ontwikkeld in samenwerking met de Inclusive Society van de UCLL Hogeschool R&E en zijn het product van een tweetal jaar actieonderzoek PARKS en een samenwerking met de Vlaamse Opleidingen Sociaal Werk.
De cahiers zijn hands-on, met interactieve oefeningen en zoomen in op de werkzame elementen van politiserend handelen. Ze bouwen verder op eerdere publicaties over politiserend handelen en bieden bijkomende ondersteuning aan sociale professionals en organisaties die al politiserend handelen of dit in overweging nemen.
Een eerste studiedag vol energie
Met het regionaal platform Sterk Sociaal Werk Vlaams-Brabant en UCLL Hogeschool R&E Inclusive Society organiseerde SAM op 27 januari 2026 een eerste studiedag in Leuven. Daar gingen sociale professionals samen aan de slag met de cahiers. Wat een geslaagde dag was dat en wat een energie! Het bleek een prachtige mix van sociaal werkers en academici. Van OCMW-medewerkers, opbouwwerkers, jeugdwelzijnswerkers tot ambtenaren uit allerhande gemeenten en CAW-medewerkers: iedereen was met vuur, nieuwsgierigheid en goesting aanwezig.
Nood aan politiserend handelen
Wat ooit begon als één van de krachtlijnen van Sterk Sociaal Werk, groeide ondertussen uit tot een actieve community van mensen uit allerhande sectoren en academische instellingen. De nood aan politiserend handelen is vandaag groot. Bovendien zien we dat de handelingsruimte van sociaal werkers steeds meer onder druk staat. Nochtans zijn zij het die beroepshalve moeten opkomen voor mensen in een maatschappelijk kwetsbare positie, en daarvoor ook de ruimte zouden moeten krijgen.
Wat is politiserend handelen?
Politiserend handelen gaat niet over partijpolitiek of het innemen van partijpolitieke standpunten. Het is ook geen methodiek of set aan vaardigheden. Het is wel een inhoudelijke benadering van het werk. Hierdoor kan politiserend handelen per definitie niet neutraal zijn. Net zoals sociaal werk niet neutraal kan en mag zijn.
Mensen in een maatschappelijk kwetsbare positie hebben door (beleids)contexten en keuzes minder sociaal, cultureel en financieel kapitaal. Hierdoor dreigt een diversiteit aan ervaringen en stemmen verloren te gaan. En laat dat op zich een groot gevaar zijn voor onze democratie.
Politiserend handelen start bij het collectiviseren van individueel ervaren maatschappelijk onrecht en heeft als doel situaties zichtbaar en stemmen hoorbaar te maken, zodat oplossingen gevonden worden.
3x sociaal onrecht = bingo!
Wat bedoelen we hier precies mee? Wel, op de studiedag werd er hardop gevraagd: waar is die mevrouw van de bingo? Dit zullen we even duiden. Stel, je bent een maatschappelijk werker en je merkt in één van je dossiers sociaal onrecht op tegenover de persoon waarvoor en waarmee je werkt. En, tiens, bij iemand in een ander dossier valt je hetzelfde op. Je spreekt erover met een collega uit een andere organisatie, waarmee je zo goed samenwerkt. En ook die merkt hetzelfde op in zijn dossiers. Wel, stop dan even. Want hier begint het.
Onze collega Tamara Laevaert verwoordde het heel treffend: 3x sociaal onrecht = bingo. 3x sociaal onrecht = structureel onrecht.
Aan de slag
Stap één is dus de vraag (durven) stellen: is er een kwestie? In Publiek Gaan! Politiserend handelen in het sociaal werk, een publicatie van Socius, vind je een handig handelingskader met een aantal basisvragen die richting kunnen geven bij het beoordelen of politiserend handelen al dan niet aan de orde is.
De tweede vraag die je stelt is: zijn we betrokken? Hebben wij in onze functie en als organisatie hier een rol in te spelen? Als het antwoord ‘ja’ is — wat vaak het geval is — kan je doordacht overwegen om publiek te gaan. Het gaat niet over politiseren om te politiseren. Maar stel wel de vraag: kan politiseren bijdragen aan het bereiken van ons gemeenschappelijk doel? Want dat is de essentie van politiserend handelen. Je onderneemt iets in de publieke ruimte omdat je die ongehoorde collectieve stem een plaats wilt geven en oplossingen wilt vinden voor structureel onrecht.
Daarna kan je bekijken hoe je gaat politiseren. Dit kan bijvoorbeeld via de publieke opinie, door verandering te eisen via acties in de publieke ruimte, of door de verandering zichtbaar te maken en zelf een alternatieve oplossing te ontwikkelen en uit te proberen.
De workshops in Leuven
In de workshop over het belang van participatie was het enthousiasme om de handen in elkaar te slaan alvast groot. Want ‘samen het verschil maken', daar haal je toch veel energie uit. In dezelfde workshop schetsten een aantal deelnemers hoe moeilijk het soms is om vooruit te bewegen in hun organisatie. Ze konden er wel begrip voor opbrengen dat hun organisatie bang is voor middelenverlies. Maar mag die angst ons leiden als sociaal werker? Dit is eigenlijk onderwerp van de cahier ‘stimulerende en remmende factoren'. Zo zie je maar dat politiserend handelen echt geen methodiek is en niet in hokjes in te delen valt.
De timekeeper ging na de eerste workshopronde bij de groep ‘politiseren in de jeugdhulp’ melden dat het tijd was om af te ronden. Ze deed de deur open en vroeg: '(ver)stoor ik?' En daar kreeg ze het antwoord: 'we zitten net bij de oplossing!' Om maar te zeggen hoe fijn de dynamiek was tijdens de studiedag.
In de workshop over ‘verandering van onderuit' werd de vraag gesteld: hoe noemen jullie de mensen met wie jullie werken? We waren blij verrast door wat er uit de woordwolk tevoorschijn kwam: de mensen waarmee ze werken zijn… mensen. Een mooie oproep om mensen terug te vermenselijken.
Laten we daarmee voor nu eindigen.
Een dikke dankjewel aan iedereen die hieraan heeft bijgedragen, en tot gauw!
