Meer over analyse in de schuldhulpverlening
Wie zijn budget wil beheren en een overzicht wil krijgen van zijn schulden, heeft enkele financiële vaardigheden nodig: een zicht hebben op je administratie, betalingen uitvoeren en je budget plannen.
Bij mensen met een kleiner budget vormt dat een extra uitdaging. Met een kleiner budget heb je minder ruimte en moet je alles nog beter plannen. Je moet meer wikken en wegen om een aankoop in het budget te laten passen.
Wie is 'financieel redzaam'?
Volgens het Nibud ben je financieel redzaam als je je inkomsten in balans kan houden, zowel nu als in de toekomst. Wat heb je daarvoor nodig? (Nibud, 2023)
- Voldoende inkomsten verwerven om van te leven
- Jouw financiële zaken organiseren
- Verantwoord besteden
- Voorbereid zijn op (on)voorziene gebeurtenissen
Hoe schat je de financiële vaardigheden van je cliënt in?
Een analyse van de financiële vaardigheden van je cliënt geeft jou als hulpverlener een beeld van waar hij of zij nu staat, en waar je in een begeleiding aan kan werken. Al dan niet met ondersteuning van iemand uit het gezin of sociale netwerk.
Uit de definitie van het Nibud halen we enkele concrete vaardigheden die je als hulpverlener kan bevragen bij je cliënt:
- mogelijkheden tot (online) bankieren
- lezen en begrijpen van documenten
- toegang tot ItsMe, Tax-on-Web, e-Box, of andere (online) accounts
- overzicht van maandelijkse vaste inkomsten en uitgaven
Weten en kunnen is (nog) niet handelen
Waarom lukt het sparen toch niet zoals gepland? Waarom blijven brieven ongeopend? Waarom gaat iemand toch dat dure contract nog aan? Weten en kunnen doen wat goed voor je is, betekent niet dat je het ook effectief doet.
Het is dus niet omdat je cliënt bovenstaande competenties kan afvinken, dat hij financieel redzaam gedrag vertoont. Ook de omgeving en de persoonlijkheid van je cliënt spelen een rol voor financieel gezond gedrag. Gezond financieel gedrag is een complex samenspel van factoren.
Wil je werken aan de financiële redzaamheid van je cliënt? Breng dan ook de volgende parameters in rekening:
- (verandering in) Huishouden, levenssituatie en sociaal-economische omgeving
- Financiële basisvaardigheden zoals (digitaal) rekenen, lezen, schrijven en hulp vragen
- Persoonlijke houding en eigenschappen zoals attitude en de mate van zelfcontrole
Leven met schulden of financiële onzekerheid brengt ook enorme stress met zich mee. Lees hierover: Stress-sensitief werken in de schuldhulp
Deze tools helpen je bij je analyse
1. Checklist
Deze checklist helpt bij het inschatten van financiële vaardigheden bij je cliënt. Je brengt de valkuilen en sterktes in kaart. Zo weet je waar je tijdens de begeleiding aandacht aan kan schenken.
2. Signaalkaart Informatie verwerken
De signaalkaart van CEBUD geeft de alarmbelletjes voor laaggeletterdheid weer, en schenkt ook aandacht aan de financieel kwetsbare positie waarin je cliënt zich kan bevinden
3. Samen met je cliënt: stappenplan
In de brochure 'Stappenplan Budget in eigen handen' van BIZ Oost-Vlaanderen vind je hands-on informatie om te werken aan financiële redzaamheid tijdens budget- en schuldhulpverlening.
Per begeleidingsfase zie je aan welke vaardigheden en doelstellingen je kan werken, telkens op maat van je cliëntsituatie.
Vanaf hoofdstuk V ‘Onderzoek van de competenties’ krijg je een vragenlijst waarmee je cliënt (eventueel samen met jou) vaardigheden kan inschatten.
Download het stappenplan van BIZ
4. Samen met je cliënt: Budgetwijzer.be
Bekijk met je cliënt hoe je de administratie op orde krijgt, om een overzicht van het budget en de schulden te krijgen. Budget beheren vraagt veel administratieve vaardigheden.
Op de pagina ‘Zelf budgetteren’ van Budgetwijzer.be vind je onder 'stap 1' tips om administratie te lezen en te ordenen:
5. Geld beheren via de bank
Geldzaken beheren wordt steeds digitaler. Handig omdat al je gegevens 24h/24h beschikbaar zijn. Maar ook een extra drempel. Ga er niet van uit dat bankzaken beheren een evidentie is:
- Hoe kan je cliënt bankzaken beheren en bekijken? Heeft hij een bankapp, desktop of gaat hij naar een automaat in een kantoor?
- Verrichtingen aan het loket brengen extra kosten met zich mee en vormen geen extra bewijs of garantie op een correcte overschrijving.
- Leg het verschil uit tussen een bestendige opdracht en een domiciliëring. Bekijk wat het meest gepast is voor welke betaling.
- Ga je aan de slag met online bankieren? Leg dan veilig gebruik, fraude en phishing uit. Lees meer over online fraudevormen op Febelfin.be
6. Digitale vaardigheden versterken
- Gebruik het platform 123Digit om de digitale vaardigheden van je cliënt te versterken en de drempel naar digitale toepassingen te verlagen.
Start met de diagnosetool om de vaardigheden in te schatten. Het platform vraagt je om een account aan te maken, als cliënt of als agogisch begeleider. Je vindt er tools, video’s en oefeningen om digitale toepassingen in te oefenen en herkennen: bijvoorbeeld online bankieren, Itsme, mailprogramma’s en bescherming tegen fake news.
- Meer weten over digitale vaardigheden aanleren? Bekijk de gratis e-learning van Febelfin.
Methodisch en doordacht werken om je cliënt zo goed mogelijk bij te staan?
